Tworzenie ankiety – pytania zamknięte vs otwarte

Ankieta to zbiór, pula pytań. Ich napisanie wbrew pozorom nie jest łatwym zadaniem. Postawienie dobrych pytań w ankiecie, a tym samym stworzenie dobrej ankiety,  to nie lada sztuka, podobnie jak napisanie dobrego wiersza.

Wyobraźmy sobie, że tworzymy ankietę dotyczącą wyjazdów Polaków na wakacje. Tworząc ankietę możemy posiłkować się pytaniami zamkniętymi i otwartymi. Pytanie otwarte pozostawia respondentowi pełną swobodę, nie narzuca żadnej odpowiedzi, niczego nie sugeruje. Do grupy pytań otwartych moglibyśmy zaliczyć takie pytanie: „Gdzie spędziłeś tegoroczne wakacje?”. Wydaje się, iż za pomocą tak skonstruowanego pytania powinniśmy bez problemu otrzymać interesujące  nas informacje. Niestety, nie do końca. Na tak postawione pytanie, możemy uzyskać taką odpowiedź:

 

tworzenie ankiety 1

Ale odczytując ankiety, możemy też natknąć się na taką odpowiedź:

 

Tworzenie ankiety 2

Pozostawienie respondentom pełnej swobody, zadawanie pytań otwartych prowadzi czasem do problemów z interpretacją uzyskanych odpowiedzi („Tam gdzie zawsze, czyli gdzie?” Nad morzem, jeziorem, w górach, w domu?”), a także problemów z kodowaniem uzyskanych odpowiedzi na dalszym etapie analizy, o czym możesz więc przeczytać tutaj (kodowanie ankiet – porady), dlatego też tworząc ankiety bardzo rzadko korzysta się z pytań otwartych. Wykorzystuje je się przede wszystkim do badania słabo rozeznanych zjawisk, kiedy  nie jesteśmy w stanie  przygotować kafeterii odpowiedzi, kiedy  zależy nam na poznaniu całego spectrum postaw, opinii oraz w sytuacji, kiedy chcemy sprawdzić wiedze respondentów. W naszej ankiecie dotyczącej wyjazdów Polaków na wakacje za pomocą pytania otwartego moglibyśmy zweryfikować wiedzę respondentów na temat touroperatów organizujących np. wyjazdy do Turcji oraz poznać całe spectrum skojarzeń związanych ze słowem  wakacje. Te pytania/ polecenia mogłyby np. wyglądać tak:

 

tworzenie ankiety 3

tworzenie ankiety 3

 

Wróćmy jednak do pytania z początku artykułu: „Gdzie spędziłeś tegoroczne wakacje?”. Jak możemy je zadać, aby uniknąć problemów z interpretacją uzyskanych odpowiedzi, a także ułatwić sobie późniejszy proces  kodowania. Alternatywą jest pytanie zamknięte z ograniczoną liczbą możliwości odpowiedzi. Pytanie jak bardzo ograniczona powinna być taka liczba odpowiedzi? Tworząc ankietę  musimy mieć jasno sprecyzowane jak szczegółowych informacji potrzebujemy. Być może interesuje nas tylko poznanie odsetka osób, które spędzają wakacje zagranicą. Wtedy nasze pytanie, w stworzonej przez nas ankiecie,  mogłoby wyglądać tak:

 

tworzenie ankiety cz4

 

 

 

 

Jeśli w ankiecie uczestniczyłyby również osoby, które w danym roku na wakacje nie wyjeżdżały, do kafeterii odpowiedzi warto również dodać odpowiedź „d) nie wyjeżdżałem na wakacje”. Tworząc ankietę z pytaniami zamkniętymi zawsze musimy starać się przewidzieć wszystkie możliwe warianty odpowiedzi osób badanych, tak by przygotowana przez nas kafeteria była wyczerpująca. Jest to bardzo trudne zadanie. Co bowiem w sytuacji, kiedy na pytanie: „Gdzie spędziłeś tegoroczne wakacje?” potrzebujemy bardziej szczegółowych informacji niż czy urlop został spędzony w Polsce czy za granicą. Chcemy dowiedzieć się, czy respondenci wyjeżdżali nad morze, w góry, na wieś, nad jezioro. W tym przypadku kafeteria odpowiedzi będzie o wiele bardziej rozbudowana od tej, która pozwalała nam poznać odsetek osób spędzających wakacje za granicą. Możemy starać się przewidzieć wszystkie miejsca, gdzie respondenci mogli spędzić wakacje, ale będzie to niezmiernie trudne zadanie. Wybawieniem może okazać się pytanie półotwarte. Pytanie półotwarte to pytanie, w którym respondent może zaznaczyć odpowiedź uwzględnioną w kafeterii lub udzielić odpowiedzi, która przez osobę tworzącą ankietę nie została uwzględniona. Takie pytanie półotwarte mogłoby wyglądać tak:

tworzenie ankiety cz5

 

 

 

 

 

Wielu z Was pewnie od razu zauważyło, że pojawia się jednak kolejny problem. A co w sytuacji, kiedy dana osoba spędziła urlop np. na pięknej wsi położonej nad jeziorem, albo najpierw na tydzień pojechała nad morze, a drugą część urlopu spędziła w górach? Sytuacje te są bardzo prawdopodobne, dlatego do powyższego pytania, tworząc ankietę, warto dodać adnotację, iż jest to pytanie wielokrotnego wyboru, czyli respondent może zaznaczyć więcej niż jedną odpowiedź. Oczywiście zastosowanie pytań wielokrotnego w ankiecie pociąga za sobą dalsze konsekwencje. Ma wpływ na to jakie analizy będziemy mogli przeprowadzić na tak zebranych danych oraz za pomocą jakich wykresów będziemy mogli zobrazować otrzymane wyniki, o czym możecie przeczytać tutaj (analiza ankiet – wybór wykresów) 

Podsumowując, tworząc ankietę możemy skorzystać z pytań otwartych i zamkniętych. Pytania zamknięte mogą być pytaniami jednokrotnego wyboru, ale mogą też dawać możliwość zaznaczenia więcej niż jednej odpowiedzi (pytania wielokrotnego wyboru). Możemy również posiłkować się pytaniami półotwartymi. Tworząc ankietę bardzo ważne jest, żeby wybrać taką formę pytań, które ułatwią nam uzyskanie  interesujących  nas informacji.

 

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *